Tydlyn van die verre toekoms

’n Kunstenaar se voorstelling van die Aarde oor ’n paar miljard jaar, wanneer die Son ’n rooireus sal wees.

Hoewel die toekoms nooit met absolute sekerheid voorspel kan word nie, kan ’n mens sekere voorspellings vir ’n tydlyn van die verre toekoms waag aan die hand van verskeie wetenskaplike terreine, al is dit net in die breedste sin. Dié terreine sluit in astrofisika, wat onthul het hoe planete en sterre vorm, met mekaar ’n wisselwerking het en tot ’n einde kom; deeltjiefisika, wat onthul het hoe materie op die kleinste skale optree; evolusionêre biologie, wat voorspel hoe lewe mettertyd sal ontwikkel; en plaattektoniek, wat wys hoe kontinente oor millenniums skuif.

Alle voorspellings oor die toekoms van die Aarde, Sonnestelsel, en heelal moet die tweede wet van termodinamika in ag neem wat bepaal dat entropie, of ’n verlies van die energie wat beskikbaar is om werk te doen, mettertyd moet toeneem. Sterre se voorraad waterstofbrandstof sal eindelik opraak en hulle sal ophou brand. Wisselwerkings tussen hemelliggame sal veroorsaak dat swaartekrag planete uit hulle steromgewings werp, en sterre en hulle planete uit sterrestelsels.

Fisici verwag dat materie self eindelik onder die invloed van radioaktiewe verval sal kom, want selfs die stabielste materiale breek op in subatomiese deeltjies. Huidige data dui daarop dat die heelal ’n plat geometrie het (of baie na aan plat) en dit sal dus nie ná ’n eindige tyd inkrimp nie, en die oneindige toekoms maak voorsiening vir ’n aantal uiters onwaarskynlike gebeure, soos die vorming van Boltzmann-breine.

Die tydlyne in dié artikel dek gebeure van die begin van die 11de millennium tot die verste toekoms. ’n Paar alternatiewe gebeure in die toekoms word gelys om rekenskap te gee van kwessies wat nog onopgelos is, soos of die mens sal uitsterf, of protone verval en of die Aarde sal oorleef wanneer die Son uitsit en ’n rooireus word.

Sleutel

	Sterrekunde en astrofisika
	Geologie en planetologie
	Biologie
	Deeltjiefisika
	Wiskunde
	Tegnologie en kultuur

Die Aarde, Sonnestelsel en heelal

	Jare van nou af	Gebeurtenis
	10 000	As ’n defek van die Wilkesibekken-"ysprop" in die volgende paar eeue die Oos-Antarktiese Yslaag in gevaar stel, sal dit so lank duur om heeltemal te smelt. Seevlakke sal met 3 tot 4 meter styg.
	10 000	Die rooisuperreus Antares sou waarskynlik in ’n supernova ontplof het. Die ontploffing behoort in daglig maklik van die Aarde af sigbaar te wees.
	15 000	Volgens die Saharapompteorie sal die presessie van die Aarde se pole die Noord-Afrika-moeson ver genoeg noord skuif dat die Sahara weer ’n tropiese klimaat sal hê, soos wat dit 5 000 tot 10 000 jaar gelede gehad het.
	17 000	Volgens ramings tyd vir ’n "beskawingsbedreigende" supervulkaniese uitbarsting groot genoeg om 1 000 gigaton lawa uit te spoeg.
	25 000	Die noordelike poolyskap op Mars kan kleiner word terwyl die planeet ’n hittehoogtepunt van die noordelike halfrond bereik tydens die sowat 50 000-jarige periheliumpresessie-aspek van sy Milankovitch-siklus.
	36 000	Die klein rooidwerg Ross 248 sal binne 3,024 ligjare van die Aarde af verbybeweeg en die naaste ster aan die Son word. Dit sal ná sowat 8 000 jaar verder weg beweeg, en dan sal eers Alpha Centauri (weer) en daarna Gliese 445 die naaste sterre wees.
	50 000	Volgens Berger en Loutre sal die huidige interglasiale tydperk eindig, en die Aarde sal weer in ’n glasiale tydperk van die huidige Ystydperk inbeweeg, ongeag die uitwerking van globale verhitting. Die Niagara-waterval sal die oorblywende 32 km na die Eriemeer weggevreet het, en dit sal ophou bestaan. Die baie gletsermere van die Kanadese Skild sal vernietig wees deur postglasiale opheffing en erosie.
	50 000	Die lengte van die dag wat vir sterrekundige tydhouding gebruik word, word sowat 86 401 sekondes vanweë maangetye wat die Aarde se rotasie vertraag. Volgens die huidige tydhoudingstelsel sal óf ’n skrikkelsekonde elke dag by die horlosie gevoeg moet word óf andersins sal die lengte van die dag amptelik met ’n sekonde verleng moet word.
	100 000	Die eiebeweging van sterre oor die naghemel, wat die gevolg is van hulle beweging deur die Melkweg, maak baie van die sterrebeelde onherkenbaar in vergelyking met vandag se vorms.
	100 000	Die hiperreusester VY Canis Majoris sal moontlik in ’n supernova ontplof het.
	> 100 000	As een van die langtermynuitwerkings van aardverhitting, sal 10% van antropogeniese koolstofdioksied steeds in ’n gestabiliseerde atmosfeer bly.
	250 000	Lōʻihi, ’n jong vulkaan sowat 35 km van die suidooskus van die eiland Hawaii, sal bo die oppervlak van die oseaan uitstyg en ’n nuwe vulkaaneiland word.
	c. 300 000	Op ’n tydstip in die volgende paar honderdduisend jaar sal die Wolf-Rayetster WR 104 dalk in ’n supernova ontplof. Daar is ’n klein kans dat WR 104 vinnig genoeg tol om ’n gammaflits te veroorsaak, en ’n selfs kleiner kans dat so ’n flits ’n bedreiging kan inhou vir die lewe op Aarde.
	500 000	Die Aarde sal moontlik getref wees deur ’n asteroïde met ’n deursnee van rofweg 1 km, met die veronderstelling dat dit nie voorkom kan word nie.
	500 000	Die rowwe terrein van die Nasionale Park Badlands in Suid-Dakota sal heeltemal deur erosie weggevreet wees.
	1 miljoen	Meteoorkrater, ’n groot impakkrater in Arizona, wat as die "varsste" in sy soort beskou word, sal deur erosie weggevreet wees.
	1 miljoen	Die verste tyd in die toekoms dat die rooisuperreus Betelgeuse in ’n supernova sal ontplof. Die supernova sal minstens ’n paar maande lank in die daglig van die Aarde af sigbaar wees. Dit kan selfs binne 100 000 jaar gebeur.
	1 miljoen	Desdemona en Cressida, mane van Uranus, sou waarskynlik gebots het.
	1,4 miljoen	Die ster Gliese 710 sal binne 9 000 AE (0,14 ligjare) van die Son af kom voordat dit wegbeweeg. Dit sal voorwerpe versteur in die Oortwolk, ’n halo van ysliggame in ’n wentelbaan aan die buiterand van die Sonnestelsel. ’n Botsing van ’n komeet in die binneste Sonnestelsel is waarskynlik.
	2 miljoen	Geraamde tyd vir die herstel van koraalrif-ekostelsels van versuring wat deur die mens veroorsaak is; die herstel van mariene ekostelsels ná die versuringsvoorval wat sowat 65 miljoen jaar gelede plaasgevind het, het omtrent so lank geneem.
	2 miljoen+	Die Grand Canyon sal verder deur erosie weggevreet word en effens verdiep, maar hoofsaaklik vergroot tot ’n breë vallei wat die Coloradorivier omring.
	2,7 miljoen	Die gemiddelde wentelhalveertyd van huidige sentoure, wat onstabiel is vanweë swaartekragwisselwerkings met die buitenste planete.
	10 miljoen	Die breër wordende Oos-Afrikaanse Skeurvallei word oorstroom deur die Rooisee, en ’n daaropvolgende nuwe oseaan sal die kontinent Afrika verdeel. Die Afrikaplaat sal ook verdeel word in die nuwe Nubiese en die Somaliplaat.
	10 miljoen	Geraamde tyd vir die volle herstel in biodiversiteit ná ’n moontlike Holoseen-uitwissing, indien dit op dieselfde skaal as die vyf vorige uitsterwingsvoorvalle was. Selfs sonder ’n massauitwissing sal die meeste huidige spesies uitgesterf het weens die natuurlike uitsterwingstempo, en baie klades sal geleidelik in nuwe vorme ontwikkel het.
	10 miljoen – 1 miljard	Kupido en Belinda, mane van Uranus, sou moontlik gebots het.
	25 miljoen	Volgens Christopher R. Scotese sal die beweging van die San Andreas-breuk veroorsaak dat die Golf van Kalifornië in die Sentrale Vallei invloei. Dit sal ’n nuwe binnelandse see aan die weskus van Noord-Amerika vorm.
	50 miljoen	Die verste moontlike tyd in die toekoms dat Mars se maan Phobos teen die planeet sal bots.
	50 miljoen	Volgens Christopher R. Scotese sal die beweging van die San Andreas-breuk veroorsaak dat die huidige liggings van Los Angeles en San Francisco saamsmelt. Die Kaliforniese kus sal in die Aleoetiese Trog afgedruk word. Afrika se botsing teen Eurasië sluit die Middellandse Bekken en skep ’n bergreeks soortgelyk aan die Himalaja. Die pieke van die Appalache-bergreeks sal grootliks deur erosie weggevreet wees, hoewel die topografie eintlik sal styg namate valleie in die streek teen twee keer dié tempo dieper word.
	50-60 miljoen	Die Kanadese Rotsgebergte sal deur erosie weggevreet wees tot ’n vlakte. Die Suidelike Rotsgebergte in die VSA sal effens stadiger erodeer.
	50-400 miljoen	Geraamde tyd wanneer die Aarde sy fossielbrandstofreserwes natuurlik sal aanvul.
	80 miljoen	Die eiland Hawaii sal die laaste huidige Hawaise eiland wees wat onder die see verdwyn het, terwyl ’n nuwe reeks eilande in hulle plek sal verskyn het.
	100 miljoen	Die Aarde sal moontlik getref gewees het deur ’n asteroïde so groot soos die een wat 66 miljoen jaar gelede die Kryt-Paleogeen-uitwissing veroorsaak het, met die veronderstelling dat dit nie voorkom kon word nie.
	100 miljoen	Volgens ’n model deur Christopher R. Scotese sal ’n nuwe subduksiesone in die Atlantiese Oseaan vorm en die Amerikas sal terug na Afrika begin beweeg.
	100 miljoen	Boonste raming vir die bestaan van Saturnus se ringe in hulle huidige vorm.
	110 miljoen	Die Son se ligsterkte het met 1% toegeneem.
	180 miljoen	Vanweë die geleidelike afname in die Aarde se rotasiespoed sal ’n dag op Aarde ’n uur langer wees as vandag.
	230 miljoen	Die voorspelling van die planete se wentelbane is onmoontlik oor groter tydperke, want dit is die tydskaal waarop dinamiese stelsels chaoties word.
	240 miljoen	Vanaf sy huidige posisie voltooi die Sonnestelsel ’n volle omwenteling om die middel van die Melkweg.
	250 miljoen	Volgens Christopher R. Scotese sal die kus van Kalifornië teen Alaska bots vanweë die noordwaartse beweging van die Amerikaanse weskus.
	250-350 miljoen	Al die Aarde se kontinente kan in een superkontinent saamgesmelt wees. Drie moontlike rangskikkings van hierdie konfigurasie is gedoop Amasië, Novopangaea en Pangaea Ultima. Dit sal waarskynlik ’n glasiale tydperk tot gevolg hê, met laer seevlakke en toenemende suurstofvlakke, wat temperature verder sal laat daal.
	> 250 miljoen	Vinnige biologiese evolusie kan voorkom vanweë die vorming van ’n superkontinent met laer temperature en hoër suurstofvlakke. Toenemende mededinging tussen spesies vanweë die vorming van ’n superkontinent, groter vulkaanaktiwiteit en minder leefbare toestande weens aardverhitting as gevolg van ’n helderder Son lei tot ’n uitsterwingsvoorval waarvan die plant- en dierelewe nie ten volle sal herstel nie.
	300-600 miljoen	Geraamde tyd waarop die temperatuur in Venus se mantel ’n maksimum sal bereik. Oor die volgende sowat 100 miljoen jaar sal groot subduksie voorkom en die kors hersikleer word.
	400-500 miljoen	Die superkontinent (Amasië, Novopangaea of Pangaea Ultima) sal waarskynlik uitmekaargeskeur het. Dit sal lei tot hoër globale temperature, soos in die Krytperiode.
	500 miljoen	Geraamde tyd dat ’n gammaflits, of massiewe, hiperenergieke supernova, plaasvind binne 6 500 ligjare van die Aarde af; dit sal naby genoeg wees dat sy strale die Aarde se osoonlaag beïnvloed en ’n groot massauitsterwing veroorsaak, met die veronderstelling dat so ’n ontploffing in die verlede die Ordovisium-Siluur-uitwissing veroorsaak het. Die supernova sal egter presies georiënteer moet wees relatief tot die Aarde om ’n negatiewe uitwerking te hê.
	600 miljoen	Getyversnelling laat die Maan so ver van die Aarde af beweeg dat ’n algehele sonsverduistering nie meer moontlik is nie.
	500-600 miljoen	Die Son se toenemende ligsterkte begin die karbonaat-silikaat-siklus versteur; die hoër ligsterkte laat die verwering van rotse op die oppervlak toeneem en dit vang koolstofdioksied in die grond vas as karbonaat. Namate water van die Aarde se oppervlak af verdamp, word rotse harder; dit veroorsaak dat plaattektoniek afneem en eindelik ophou nadat die oseane eers heeltemal verdamp het. Met minder vulkanisme wat koolstof in die Aarde se atmosfeer resikleer, begin koolstofdioksiedvlakke afneem. Teen hierdie tyd sal koolstofdioksiedvlakke so laag wees dat C3-fotosintese nie meer moontlik is nie. Alle plante wat C3-fotosintese gebruik (≈99 persent van huidige spesies) sal doodgaan. Die uitsterwing van C3-plante sal waarskynlik ’n langtermynproses wees eerder as ’n skielike afname. Dit is waarskynlik dat plantgroepe een-een sal doodgaan lank voordat die kritieke koolstofdioksiedvlak bereik word.
	500-800 miljoen	Namate die Aarde vinnig warmer word en koolstofdioksiedvlakke daal, sal plante – en ook diere – langer kan oorleef as hulle ander strategieë ontwikkel soos om minder koolstofdioksied vir fotosintese te gebruik, vleis in plaas van plante te eet, ensovoorts. Die uitsterwing van die meeste plante sal lei tot minder suurstof in die atmosfeer, en meer DNS-beskadigende ultravioletstrale sal die Aarde se oppervlak bereik. Die stygende temperature sal chemiese reaksies in die atmosfeer laat toeneem, en dit sal suurstofvlakke verder laat afneem. Vlieënde diere sal beter daaraan toe wees omdat hulle sal kan vlieg na plekke waar die temperature laer is. Baie diere sal na die pole of ondergronds gedwing word. Dié diere sal aktief word tydens die poolnag en slaap tydens die pooldag vanweë die intense hitte en straling. ’n Groot deel van die Aarde sal ’n droë woestyn word, en diere en plante sal hoofsaaklik in die oseane voorkom.
	800-900 miljoen	Koolstofdioksiedvlakke daal tot by die punt waar C4-fotosintese nie langer moontlik is nie. Sonder plante wat suurstof in die atmosfeer kan vrylaat, sal vrye suurstof en die osoonlaag verdwyn en dodelike vlakke UV-lig sal die oppervlak bereik. In die boek The Life and Death of Planet Earth skryf Peter D. Ward en Donald Brownlee dat sommige diere in die oseane sal kan oorleef. Eindelik sal alle meersellige lewe egter uitsterf. Diere sal op die langste sowat 100 miljoen jaar kan oorleef nadat die plantlewe uitesterf het; die laaste diere sal dié wees wat nie op lewende plante staatmaak nie, byvoorbeeld termiete of dié naby hidrotermiese bronne soos wurms van die genus Riftia. Eindelik sal net eensellige organismes oorbly.
	1 miljard	27% van die oseane se massa sal in die aardmantel afgedruk word. As dit ononderbroke voortduur, sal dit ’n ewewig bereik wanneer 65% van die oppervlakwater op die oppervlak oorbly.
	1,1 miljard	Die Son se ligsterkte het met 10% toegeneem, wat veroorsaak dat die Aarde se oppervlaktemperatuur gemiddeld 320 K (47 °C) is. Die atmosfeer sal ’n "klam kweekhuis" word, wat sal lei tot ’n wegholverdamping van die oseane. Dit sal meebring dat plaattektoniek heeltemal ophou, as dit nie reeds opgehou het nie. Klompies water kan nog by die pole voorkom, waar eenvoudige lewe sal kan voorkom.
	1,2 miljard	Laaste tyd waarop alle plantlewe uitgesterf sal wees. Stygende temperature sal dierelewe onmoontlik maak.
	1,3 miljard	Eukariote sterf uit weens ’n gebrek aan koolstofdioksied. Net prokariote bly oor.
	1,5-1,6 miljard	Die Son se stygende ligsterkte veroorsaak dat sy bewoonbare sone verder weg beweeg; namate koolstofdioksied in Mars se atmosfeer toeneem, styg sy oppervlaktemperatuur tot die vlak van die Aarde s’n tydens die ystydperk.
	1,6 miljard	Vroegste tyd waarop alle prokariote sal uitsterf.
	2 miljard	Laaste tyd waarop die Aarde se oseane sal verdamp as die atmosfeerdruk sou afneem via die stikstofsiklus.
	2,3 miljard	Die Aarde se buitekern vries as die binnekern aanhou groei teen sy huidige tempo van 1 mm per jaar. Sonder sy vloeibare buitekern verdwyn die Aarde se magneetveld en gelaaide deeltjies wat van die Son afkomstig is, vernietig geleidelik die atmosfeer.
	2,55 miljard	Die Son sal sy maksimum oppervlaktemperatuur van 5 820 K bereik het. Daarna sal hy geleidelik koeler word, terwyl sy ligsterkte bly toeneem.
	2,8 miljard	Die Aarde se oppervlaktemperatuur bereik sowat 420 K (147 °C), selfs by die pole.
	2,8 miljard	Alle oorblywende lewe, wat nou slegs bestaan uit eensellige kolonies in afgesonderde mikro-omgewings, sterf uit.
	c. 3 miljard	Daar is ’n kans van rofweg een in 100 000 dat die Aarde voor hierdie tyd deur ’n wisselwerking met ’n ander ster in die interstellêre ruimte gewerp kan word, en ’n kans van een in 3 miljoen dat dit deur ’n ander ster aangetrek en in ’n wentelbaan vasgevang kan word. As dit sou gebeur, sal lewe, as dit die interstellêre reis oorleef het, dalk langer voortbestaan.Sjabloon:Sfn
	3 miljard	Die mediaanpunt waar die Maan se toenemende afstand van die Aarde af sy stabiliserende uitwerking op die Aarde se ashelling sal verklein. As ’n gevolg raak die Aarde se rotasie chaoties, wat weer lei tot drastiese wisselings in die Aarde se klimaat.
	3,3 miljard	’n Kans van 1% dat Jupiter se swaartekrag die wentelbaan van Mercurius so chaoties maak dat dit teen Venus bots, en dit sal die binneste Sonnestelsel in chaos dompel. Moontlike scenario's sluit in dat Mercurius teen die Son bots, uit die Sonnestelsel gewerp word of teen die Aarde bots.
	3,5-4,5 miljard	Alle oseaanwater wat nog nie verdamp het nie, verdamp nou. Die kweekhuiseffek wat veroorsaak word deur die swaar, waterryke atmosfeer en die Son se ligsterkte wat sowat 35-40% sy huidige waarde is, lei daartoe dat die Aarde se oppervlaktemperatuur tot 1 400 K (1 130 °C) styg – warm genoeg om rotse op die oppervlak te laat smelt.Sjabloon:Sfn Die temperatuur sal omtrent twee keer so hoog wees as op Venus vandag, en teen dié temperatuur sal die oppervlak gedeeltelik gesmelt wees. Venus sal in dié tyd ook drasties warmer word – waarskynlik warmer as die Aarde omdat dit nader aan die Son is.
	3,6 miljard	Neptunus se maan Triton val deur die planeet se Rochelimiet en kan in ’n planetêre ring opgebreek word soortgelyk aan Saturnus s'n.
	4 miljard	Die mediaanpunt waar die Andromeda-sterrestelsel met die Melkweg sal bots, waarna hulle kan verenig in een groot "Melkomeda". Daar is ook ’n klein kans dat die Sonnestelsel uit die Melkweg gewerp kan word. Die planete in die Sonnestelsel sal waarskynlik nie deur dié gebeure versteur word nie.
	4,5 miljard	Mars bereik dieselde sonstraling per eenheid oppervlak as wat die Aarde gehad het toe dit gevorm het, 4,5 miljard jaar gelede.
	5,4 miljard	Met sy waterstofvoorraad opgebruik, beweeg die Son uit die hoofreeks en begin in ’n rooireus ontwikkel.
	6,5 miljard	Mars bereik dieselde sonstraling per eenheid oppervlak as die Aarde vandag, waarna dieselfde lot soos hier bo vir die Aarde beskryf, dit sal tref.
	7,5 miljard	Die Aarde en Mars het ’n sinchroniese rotasie vanweë die uitsittende subreus-Son.
	7,59 miljard	Die Aarde en Mars word waarskynlik vernietig deurdat die Son hulle verswelg, net voor die Son sy grootste grootte as rooireus (die bokant van die rooireusetak op die Hertzsprung-Russell-diagram) bereik, asook sy maksimum radius van 256 keer so groot soos vandag. Voor die finale botsing beland die Maan waarskynlik onder die Aarde se Rochelimiet en breek op in ’n ring, waarvan die grootste deel na die Aarde se oppervlak val. In dié tyd kan Saturnus se maan Titaan oppervlaktemperature bereik wat lewe kan onderhou.
	8 miljard	Die Son word ’n koolstof-suurstof-witdwerg met ’n massa van sowat 54,05% sy huidige waarde. Op dié tydstip sal die oppervlaktemperatuur van die Aarde, as dit oorleef het, en die ander planete in die Sonnestelsel begin afneem omdat die Son as witdwerg baie minder energie as vandag uitstraal.
	22 miljard	Die einde van die heelal in die Groot Uiteenskeuring-scenario, as ’n model van donker energie veronderstel word met w = -1,5. As die digtheid van donker energie minder as Sjabloon:Nowrap is, sal die uitdying van die heelal bly versnel en die waarneembare heelal sal al hoe kleiner word. Sowat 200 miljoen jaar voor die Groot Uiteenskeuring sal sterrestelselswerms soos die Plaaslike Groep of die Coma-sterrestelselswerm vernietig word. Sowat 60 miljoen jaar voor die Groot Uiteenskeuring sal alle sterrestelsels sterre aan hulle rande begin verloor en binne nog 40 miljoen jaar sal hulle heeltemal disintegreer. Drie maande voor die Groot Uiteenskeuring sal alle stersisteme hulle swaartekragaantrekking verloor en planete sal wegskiet in die vinnig uitbreidende heelal. Dertig minute voor die Groot Uiteenskeuring sal planete, sterre, asteroïdes en selfs uiterse voorwerpe soos neutronsterre en swartkolke in atome verdamp. Honderd zeptosekondes (10-19 sekondes) voor die Groot Uiteenskeuring sal atome opbreek. Eindelik, wanneer uiteenskeuring die Planckskaal bereik, sal kosmiese stringe gedisintegreer wees, sowel as die struktuur van ruimtetyd self. Die heelal sal ’n "uiteenskeuringsingulariteit" bereik wanneer alle afstande oneindig groot word. Terwyl alle materie in ’n "samepersingsingulariteit" oneindig gekonsentreerd is, is alle materie in ’n "uiteenskeuringsingulariteit" oneindig versprei. Waarnemings van die snelhede van sterrestelselswerms deur die Chandra-X-straalsterrewag dui egter daarop dat die regte waarde van w sowat -0,991 is. As dit reg is, sal die Groot Uiteenskeuring nie gebeur nie.
	50 miljard	As die Aarde en die Maan teen dié tyd nie vernietig is nie, sal hulle ’n sinchroniese rotasie hê, wat beteken hulle sal pal dieselfde kante na mekaar wys. Daarna sal die getyaksie van die witdwerg-Son hoekmomentum uit die stelsel onttrek. Dit sal meebring dat die Maan se wentelbaan sal afneem en die Aarde se tolling sal versnel.
	65 miljard	As die Aarde en die Maan nie deur die rooireus-Son verswelg is nie, kan die Maan teen die Aarde bots weens die afname van sy wentelbaan.
	100-150 miljard	Weens die uitdying van die heelal verdwyn alle sterrestelsels buiten dié in die Plaaslike Groep uit sig en dus uit die waarneembare heelal.
	150 miljard	Die kosmiese mikrogolfagtergrond koel af van die huidige sowat 2,7 K tot 0,3 K, en dit sal onopspoorbaar wees met huidige tegnologie.
	325 miljard	Geraamde tyd waarteen die uitdying van die heelal alle swaartekraggebonde strukture sou isoleer binne hulle eie kosmologiese horisonne. Teen dié tyd het die heelal uitgedy met ’n faktor van meer as 100 miljoen en selfs individuele, uitgeworpe sterre sal geïsoleer word.
	450 miljard	Mediaanpunt waar die sowat 47 sterrestelsels van die Plaaslike Groep sal saamsmelt in een, groot sterrestelsel.
	800 miljard	Verwagte tyd wanneer die netto liguitstraling van die gesamentlike "Melkomeda"-sterrestelsel sal begin afneem namate die rooidwergsterre deur hulle bloudwergfase van maksimum helderheid beweeg.
	1012 (1 biljoen)	Vroegste tyd wanneer stervorming in sterrestelsels ophou omdat sterrestelsels se gas wat sterre vorm, opraak. Die uitdying van die heelal, as ’n konstante digtheid van donker energie veronderstel word, vergroot die golflengte van die kosmiese mikrogolfagtergrond met 1029, wat die skaal van die kosmiese lighorison oorskry en die bewys van die Oerknal onopspoorbaar maak.
	1011-1012 (100 miljard - 1 biljoen)	Geraamde tyd wanneer die heelal tot ’n einde sal kom volgens die Groot Samepersing-scenario, as ’n "geslote" model veronderstel word. Na gelang van hoe lank die uitdyingsfase duur, sal die gebeure in die samepersingsfase in die teenoorgestelde volgorde gebeur. Sterrestelsel-superswerms sal eers saamsmelt, gevolg deur sterrestelselswerms en later sterrestelsels. Eindelik sal sterre so naby aan mekaar wees dat hulle teen mekaar sal begin bots. Namate die heelal krimp, sal die temperatuur van die kosmiese mikrogolfagtergrond (KMA) styg tot meer as die oppervlaktemperatuur van sekere sterre, wat beteken dié sterre sal nie meer hulle interne energie kan uitstraal nie, en hulle sal geleidelik begin kook en ontplof. Dit sal begin by rooidwergsterre met ’n klein massa sodra die KMA 2 400 K (Sjabloon:Nowrap) bereik sowat 500 000 jaar voor die einde, gevolg deur K-, G-, F-, A-, B- en eindelik O-tipe sterre sowat 100 000 jaar voor die Groot Samepersing. Minute voor die Groot Samepersing sal die temperatuur so hoog wees dat atoomkerns sal ontbind en die deeltjies sal opgesuig word deur reeds saamsmeltende swartkolke. Eindelik sal al die swartkolke in die heelal saamsmelt in een, groot swartkolk wat al die materie in die heelal sal bevat. Dit sal dan die heelal verslind, insluitende homself. Hierna is dit moontlik dat ’n nuwe Oerknal kan ontstaan wat weer ’n nuwe heelal skep. Die waargenome optrede van donker energie en die vorm van die heelal ondersteun egter nie dié scenario nie. Daar word geglo die heelal is plat en dat sy uitdying sal versnel vanweë donker energie; die eienskappe van donker energie is egter nog onbekend en dit is dus moontlik dat donker energie iewers in die toekoms kan omkeer. Dit is ook moontlik dat die heelal ’n "geslote" model is, maar dat die kromming so klein is dat ons dit nie kan waarneem oor die afstand van die huidige waarneembare heelal nie. In dié geval sal 1018 jaar verloop voor ’n groot samepersing.§V.B
	1,05×1012 (1,05 biljoen)	Geraamde tyd wanneer die heelal sou uitgedy het met ’n faktor van meer as 1026, en dit sal die gemiddelde deeltjiedigtheid verminder tot minder as een deeltjie per kosmologiese-horison-volume. Hierna sal deeltjies van ongebonde intergalaktiese materie prakties geïsoleer wees, en botsings tussen hulle sal nie meer die toekomstige evolusie van die heelal beïnvloed nie.
	4×1012 (4 biljoen)	Geraamde tyd wanneer die rooidwerg Proxima Centauri, die naaste ster aan die Son (4,25 ligjare) die hoofreeks sal verlaat en ’n witdwerg word.
	3×1013 (30 biljoen)	Geraamde tyd waarteen sterre (insluitende die Son) ’n nabye wisselwerking met ’n ander ster sou gehad het. Wanneer twee sterre (of steroorblyfsels) na aan mekaar beweeg, sal hulle planete se wentelbane versteur word en hulle sal moontlik heeltemal uit die stelsel gewerp word. Hoe nader ’n planeet se wentelbaan aan sy ster is, hoe langer sal dit gewoonlik neem om so uitgewerp te word vanweë die swaartekrag van die ster.
	1014 (100 biljoen)	Laatste voorspelde tyd dat stervorming in sterrestelsels sal eindig. Hierna sal alle sterre geleidelik al hulle brandstof opgebruik en doodgaan. Teen dié tyd sal die heelal uitgedy het met ’n faktor van sowat 102554.
	1.1-1.2×1014 (110-120 biljoen)	Tyd waarteen alle sterre in die heelal hulle brandstof sou opgebruik het (die sterre wat die langste bestaan, rooidwerge met ’n klein massa, het ’n leeftyd van rofweg 10-20 biljoen jaar). Daarna sal die enigste stervoorwerpe wat oor is, steroorblyfsels (witdwerge, neutronsterre en swartkolke) en bruindwerge wees. Botsings tussen bruindwerge sal nuwe rooidwerge vorm op ’n marginale vlak: Gemiddeld sowat 100 sterre sal skyn in wat eens die Melkweg was. Botsings tussen steroorblyfsels sal nou en dan ’n supernova veroorsaak.
	1015 (1 biljard)	Geraamde tyd waarteen wisselwerkings tussen sterre alle planete in stersisteme (ook die Sonnestelsel) uit hulle wentelbane gewerp het. Teen dié tyd sou die Son afgekoel het tot 5 K.
	1019-1020 (10-100 triljoen)	Geraamde tyd waarteen 90-99% van bruindwerge en steroorblyfsels (insluitende die Son) uit hulle sterrestelsels gewerp sal wees.
	1020 (100 triljoen)	Geraamde tyd waarteen die Aarde (as hy nog bestaan) teen die swartdwerg-Son sal bots weens die aftakeling van sy wentelbaan deur middel van die emissie van swaartekragstraling.
	1030	Geraamde tyd waarteen dié sterre wat nie uit hulle sterrestelsels gewerp is nie (1-10%) in hulle sterrestelsels se supermassiewe swartkolke sal val. Teen dié tyd sou dubbelsterre in mekaar in geval het, en planete in hulle sterre, deur die emissie van swaartekragstraling. Dus sal net afgesonderde voorwerpe (steroorblyfsels, bruindwerge, uitgeworpe planete en swartkolke) in die heelal oorbly.
	2×1036	Geraamde tyd wanneer alle nukleone in die waarneembare heelal sal verval, as die hipotetiese protonhalfleeftyd se waarde die kleinste is (8,2×1033 jaar).
	3×1043	Geraamde tyd wanneer alle nukleone in die waarneembare heelal sal verval, as die hipotetiese protonhalfleeftyd se waarde die grootste is (1041 jaar) en as veronderstel word die Oerknal was inflasionêr en dat dieselfde proses wat barione in die vroeë heelal antibarione laat oorheers het, protone laat verval. As protone wel verval, sal die Swartkolk-era teen dié tyd begin; dit is die tydperk waarin swartkolke die enigste oorblywende hemelliggame is.
	1065	As veronderstel word dat protone nie verval nie, is dit die geraamde tyd waarop rigiede voorwerpe, van vrybewegende rotse in die ruimte tot planete, hulle atome en molekules sal herrangskik deur middel van die tonneleffek. Op hierdie tydskaal sal enige diskrete stuk materie "soos ’n vloeistof optree" en ’n gladde sfeer word vanweë diffusie en swaartekrag.
	101100-32000	Geraamde tyd wanneer swartdwerge met ’n massa van of groter as 1,2 keer die massa van die Son supernovas ondergaan vanweë stadige silikon-nikkel-yster-fusie, omdat die afnemende elektronfraksie hulle Chandrasekhar-limiet verlaag, as veronderstel word dat protone nie verval nie.
	101500	As veronderstel word dat protone nie verval nie, die geraamde tyd wanneer alle barioniese materie in voorwerpe met die massa van ’n ster óf saamgesmelt het deur middel van muongekataliseerde fusie om yster-56 te vorm óf verval het van ’n element met ’n hoër massa in yster-56 om ’n ysterster te vorm.
	$10^{10^{26}}$	Konserwatief geraamde tyd wanneer alle ystersterre vanweë die tonneleffek in swartkolke sal inmekaarstort, as geen protonverval of virtuele swartkolke veronderstel word nie. Op hierdie enorme tydskaal sal selfs ultrastabiele ystersterre vernietig wees deur middel van tonneleffekvoorvalle. Eers sal ystersterre met ’n sekere massa (iewers tussen 0,2 sonmassas en die Chandrasekhar-limiet) in neutronsterre inmekaarstort deur middel van die tonneleffek. Daarna sal neutronsterre en enige oorblywende ystersterre swaarder as die Chandrasekhar-limiet in swartkolke inmekaarstort. Die daaropvolgende verdamping van elke gevolglike swartkolk in subatomiese deeltjies (’n proses wat rofweg 10100 jaar sal duur) en die daaropvolgende oorgang na die Donker Era is op hierdie tydskale oombliklik.
	$10^{10^{76}}$	Laat voorspelling vir wanneer alle ystersterre in swartkolke inmekaar sal stort, as geen protonveral of virtuele swartkolke veronderstel word nie. Daarna sal hulle op hierdie tydskale oombliklik in subatomiese deeltjies verdamp. Dit is die laatste moontlike tyd waarop die Swartkolk-era (en daaropvolgende Donker Era) sal begin. Ná hierdie tyd sal die heelal byna vir seker geen barioniese materie bevat nie en sal dit ’n byna suiwer vakuum wees (moontlik met die teenwoordigheid van ’n vals vakuum) totdat dit sy finale energietoestand bereik, as veronderstel word dit gebeur nie vroeër nie.
	$10^{10^{120}}$	Laatste raming vir wanneer die heelal sy finale energietoestand sal bereik, selfs in die teenwoordigheid van ’n vals vakuum.
	$10^{10^{10^{56}}}$	Die tyd wanneer kwantumeffekte ’n nuwe Oerknal sal genereer wat tot ’n nuwe heelal sal lei. Iewers op hierdie enorme tydskaal kan die tonneleffek in enige geïsoleerde deel van die nou leë heelal nuwe inflasionêre voorvalle genereer wat sal lei tot nuwe oerknalle wat nuwe heelalle skep.

Mensdom

	Jare van nou af	Gebeurtenis
	10 000	Moontlikste geraamde duur van die tegnologiese beskawing, volgens Frank Drake se oorspronklike formulering van die Vergelyking van Drake.
	10 000	As globaliseringsneigings lei tot panmiksie (waar alle individue moontlike seksmaats is), sal menslike genetiese variasie nie langer streeksgebonde wees nie omdat die effektiewe bevolkingsgrootte net so groot soos die grootte van die werklike bevolking sal wees.
	10 000	Daar is ’n moontlikheid van 95% dat die mens teen dié tyd sou uitgesterf het, volgens Brandon Carter se formulering van die omstrede Oordeelsdagargument, wat voorstel dat die helfte van mense wat ooit sou gelewe het, moontlik reeds gebore is.
	100 000+	Tyd wat nodig is om Mars te voorsien van ’n suurstofryke atmosfeer waar die mens kan woon deur die gebruik van slegs plante soortgelyk aan dié wat vandag op Aarde aangetref word.
	1 miljoen	Kortste geraamde tyd waarteen die mens ons Melkweg sou gekoloniseer het en die vermoë ontwikkel het om al die energie van die sterrestelsel te benut, as ’n snelheid van 10% die ligsnelheid veronderstel word.
	2 miljoen	Gewerwelde spesies wat so lank geskei word, sal gewoonlik allopatriese spesievorming ondergaan (waar dogterspesies uit voorouerspesies ontwikkel vanweë ’n geologiese skeiding). Die evolusiebioloog James W. Valentine voorspel dat as die mens oor so ’n lang tyd tussen geneties geïsoleerde ruimtekolonies versprei word, die sterrestelsel baie verskillende spesies mense sal bevat met ’n "verskeidenheid van vorm en aanpassing wat ons sal verstom".
	7,8 miljoen	Daar is ’n moontlikheid van 95% dat die mens teen dié tyd sou uitgesterf het, volgens J. Richard Gott se formulering van die omstrede Oordeelsdagargument.
	100 miljoen	Maksimum voorspelde duur van die tegnologiese beskawing, volgens die oorspronklike formulering van die Vergelyking van Drake.
	1 miljard	Geraamde tyd vir ’n verandering aan die Aarde se wentelbaan danksy ’n astro-ingenieursprojek wat opmaak vir die Son se toenemende ligsterkte, asook ’n uitwaartse migrasie van die Sonnestelsel se bewoonbare sone met behulp van herhaalde asteroïde-swaartekragslingers.

Ruimteverkenning

Tot op datum is daar vyf ruimtetuie in bane wat uit die Sonnestelsel tot in die interstellêre ruimte lei: Voyager 1, Voyager 2, Pioneer 10 en 11 en New Horizons. Buiten in die geval van ’n uiters onwaarskynlike botsing met die een of ander voorwerp, sal hulle onbepaald voortreis.

	Jare van nou af	Gebeurtenis
	16 900	Voyager 1 vlieg binne 3,5 ligjare verby Proxima Centauri.
	18 500	Pioneer 11 vlieg binne 3,4 ligjare verby Alpha Centauri.
	20 300	Voyager 2 vlieg binne 2,9 ligjare verby Alpha Centauri.
	25 000	Die Arecibo-boodskap, ’n versameling radiodata wat op 16 November 1974 gestuur is, bereik sy bestemming, die bolswerm Messier 13. Dit is die enigste interstellêre radioboodskap wat nog na so ’n verafgeleë deel van die Melkweg gestuur is. Die bolswerm sal 24 ligjare ver beweeg in die tyd voordat die boodskap daar uitkom, maar omdat dit ’n deursnee van 168 ligjare het, sal die boodskap steeds sy bestemming bereik. Enige antwoord sal minstens nog 25 000 jaar duur vandat dit gestuur is voordat dit die Aarde bereik.
	33 800	Pioneer 10 vlieg binne 3,4 ligjare verby die klein ster Ross 248, sowat 10,3 ligjare van hier in die sterrebeeld Andromeda.
	34 400	Pioneer 10 vlieg binne 3,4 ligjare verby Alpha Centauri.
	42 200	Voyager 2 vlieg binne 1,7 ligjare verby Ross 248.
	44 100	Voyager 1 vlieg binne 1,8 ligjare verby die ster Gliese 445.
	46 600	Pioneer 11 vlieg binne 1,9 ligjare verby Gliese 445.
	90 300	Pioneer 10 vlieg binne 0,76 ligjare verby die ster HIP 117795.
	306 100	Voyager 1 vlieg binne 1 ligjaar verby die ster TYC 3135-52-1.
	492 300	Voyager 1 vlieg binne 1,3 ligjare verby die ster HD 28343.
	800 000-8 miljoen	Kortste geraamde leeftyd van die Pioneer 10-plaat voordat die etswerk vernietig word deur interstellêre erosieprosesse wat nie goed verstaan word nie.
	1,2 miljoen	Pioneer 11 kom binne 3 ligjare van die ster Delta Scuti.
	1,3 miljoen	Pioneer 10 kom binne 1,5 ligjare van die ster HD 52456.
	2 miljoen	Pioneer 10 vlieg naby die helder ster Aldebaran verby.
	4 miljoen	Pioneer 11 vlieg naby een van sterre van die sterrebeeld Arend verby.
	8 miljoen	Die LAGEOS-satelliete se wentelbane sal kleiner word en hulle sal die Aarde se atmosfeer binnekom met ’n boodskap aan enige toekomstige afstammelinge van die mens, asook ’n kaart van die kontinente soos wat hulle na verwagting dan sal lyk.
	1 miljard	Geraamde lewensduur van die twee Voyager- Goue Plate voordat die inligting op hulle nie meer onttrek kan word nie.
	1020 (100 triljoen)	Geraamde tyd wanneer die Pioneer- en Voyager-ruimtetuie teen ’n ster of steroorblyfsel sal bots.

Menslike strukture

	Jare van nou af	Gebeurtenis
	50 000	Geraamde atmosferiese leeftyd van tetrafluoormetaan, die langdurigste kweekhuisgas.
	1 miljoen	Huidige glasvoorwerpe in die natuur sal ontbind. Verskeie openbare monumente wat van harde graniet gemaak is, sal ’n meter ver deur erosie weggevreet wees in ’n gematigde klimaat, as ’n tempo van 1 mm in 1 000 jaar veronderstel word. Sonder onderhoud sal die Groot Piramide van Giza so deur erosie weggevreet wees dat dit onherkenbaar is. Op die Maan sal Neil Armstrong se "een klein tree"-voetafdruk teen dié tyd geërodeer het saam met dié van die 12 ander maanlopers weens ruimteverwering. (Normale erosieprosesse wat op die Aarde werksaam is, is nie op die Maan teenwoordig nie omdat dit feitlik geen atmosfeer het nie.)
	7,2 miljoen	Sonder onderhoud sal Mount Rushmore onherkenbaar wees weens erosie.
	100 miljoen	Toekomstige argeoloë behoort in staat te wees om ’n "stedelike stratum" van gefossileerde kusstede te ontdek, hoofsaaklik danksy die oorblyfsels van ondergrondse infrastrukture soos fondamente en nutstonnels.

Sterrekundige gebeure

Uiters seldsame sterrekundige gebeure wat in die 11de millennium (jaar 10001 n.C.) begin, is:

	Datum / tyd van nou af	Gebeurtenis
	20 Augustus 10663 n.C.	’n Gelyktydige algehele sonsverduistering en oorgang van Mercurius.
	25 Augustus 11268 n.C.	’n Gelyktydige algehele sonsverduistering en oorgang van Mercurius.
	28 Februarie 11575 n.C.	’n Gelyktydige jaarlikse sonsverduistering en oorgang van Mercurius.
	17 September 13425 n.C.	’n Byna gelyktydige oorgang van Venus en Mercurius.
	13727 n.C.	Vanweë die Aarde se aksiale presessie sal Vega die noordelike poolster wees.
	13 000 jaar	Teen hierdie tyd, halfpad deur die presessiesiklus, sal die Aarde se ashelling omgekeerd wees, wat sal meebring dat die somer en winter aan teenoorgestelde kante van die Aarde se wentelbaan voorkom. Dit beteken die seisoene in die Noordelike Halfrond, wat groter seisoenale wisselings ondervind vanweë die groter persentasie grondgebied, sal nog meer uiters wees omdat dit na die Son gedraai sal wees met die Aarde se perihelium en weg van die Son met afelium.
	5 April 15232 n.C.	’n Gelyktydige algehele sonsverduistering en oorgang van Venus.
	20 April 15790 n.C.	’n Gelyktydige jaarlikse sonsverduistering en oorgang van Mercurius.
	14 000-17 000 jaar	Vanweë die Aarde se presessie sal Canopus die suidelike poolster wees, maar dit sal net binne 10° van die suidelike hemelpool wees.
	20346 n.C.	Thuban sal die noordelike poolster wees.
	27800 n.C.	Polaris sal weer die noordelike poolster wees.
	27 000 jaar	Die eksentrisiteit (ovaal vorm) van die Aarde se wentelbaan sal ’n minimum, 0,00236, bereik (dit is nou 0,01671).
	Oktober 38172 n.C.	’n Oorgang van Uranus vanaf Neptunus, die skaarsste van alle planeetoorgange.
	26 Julie 69163 n.C.	’n Gelyktydige oorgang van Venus en Mercurius.
	70000 n.C.	Komeet Hyakutake keer terug na die binneste Sonnestelsel nadat dit in sy wentelbaan tot by sy afelium (3 410 AE van die Son af) en terug beweeg het.
	27 en 28 Maart 224508 n.C.	’n Oorgang van Venus en Mercurius respektiewelik.
	571741 n.C.	’n Gelyktydige oorgang van Venus en (soos van Mars af gesien) die Aarde.
	6 miljoen jaar	Komeet C/1999 F1 (Catalina), een van die komete met die langste bekende periode, keer terug na die binneste Sonnestelsel nadat dit in sy wentelbaan tot by sy afelium (66 600 AE, of 1,05 ligjare, van die Son af) en terug beweeg het.

Sien ook

• Chronologie van die heelal
• Toekoms van die Aarde

Bibliografie

• Sjabloon:Cite book
• Sjabloon:Cite book